Chi tiết tin - Xã Hải Lăng

Di tích Chi khu Mai Lĩnh được xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh theo Quyết định số 707/QĐ-UB ngày 12/7/1996 của UBND tỉnh Quảng Trị, di tích thuộc địa phận thôn Phú Hưng, xã Hải Lăng.

Chi khu Mai Lĩnh là tên gọi của một trung tâm hành chính, quân sự của quận Mai Lĩnh dưới thời chính quyền Việt Nam cộng hòa (VNCH) được thành lập ngày 11/6/1965, quận lỵ khi mới thành lập đặt tại xã Hải Trí. Năm 1968, sau khi tuyến Quốc lộ 1 mới từ Mỹ Chánh ra thị xã Quảng Trị hoàn thành, chính quyền VNCH chuyển trụ sở quận Mai Lĩnh đến khu vực hai bên tuyến Quốc lộ 1 mới thuộc địa phận làng Long Hưng, xã Hải Phú, huyện Hải Lăng cũ (nay là thôn Phú Hưng, xã Hải Lăng).

Chi khu Mai Lĩnh được xây dựng trên một khu vực rộng lớn bao gồm cả phía đông và phía tây của Quốc lộ 1 và tuyến đường sắt đoạn qua làng Long Hưng. Các công trình được xây dựng kiên cố, gồm nhà làm việc, hệ thống giao thông hào, lô cốt và các công trình phòng thủ khác. Toàn bộ Chi khu được xây dựng theo hình chữ nhật. Bốn góc của chi khu bố trí 4 lô cốt bán âm, trung tâm là 1 lô cốt lớn, gọi là Ty oxy, là trung tâm đầu não - nơi làm việc của sở chỉ huy, lãnh đạo của Chi khu Mai Lĩnh. Bao bọc xung quanh là 8 lớp hàng rào kẽm gai bùng nhùng đan cài mìn râu, mìn sáng cùng hệ thống giao thông hào sâu, tường thành. Lực lượng đồn trú gồm là 1 đại đội địa phương quân (Đội 119) thường xuyên cơ động, 1 đại đội bảo an cố định và vòng ngoài có lực lượng nghĩa quân của các xã.

Với hệ thống phòng thủ kiên cố, nằm án ngữ trên tuyến Quốc lộ 1, Chi khu Mai Lĩnh là vị trí quân sự quan trọng của quân lực VNCH, đóng vai trò là chổ dựa trong công tác bảo đảm an ninh, yểm trợ hoạt động bình định và các nhiệm vụ khác. Các nhiệm vụ này bao gồm: tổ chức hoạt động phản gián, xây dựng lực lượng dân vệ, yểm trợ phòng thủ xã ấp, quản lý nguồn động viên, thông báo lệnh động viên, quân dịch tại các xã: Hải Trí, Hải Quy, Hải Thượng, Hải Phú, Hải Lệ, Triệu Thượng.

Trong thời gian tồn tại từ năm 1968 đến năm 1975, tại Chi khu Mai Lĩnh, Tiểu đoàn 10 (K10) Đặc công Quảng Trị đã thực hiện các cuộc tập kích, nhằm tiêu diệt bộ máy chỉ huy và quân đội của quận Mai Lĩnh như:

Trận tập kích lần thứ nhất vào tháng 10/1971, thực hiện chủ trương của Tỉnh đội Quảng Trị, sau một thời gian trinh sát, nghiên cứu, Tiểu đoàn 10 (K10) Đặc công Quảng Trị đã mở cuộc tập kích vào Chi khu Mai Lĩnh. Mặc dù chỉ làm chủ được Chi khu trong thời gian ngắn nhưng thắng lợi đã mở ra khả năng và kinh nghiệm cho các trận tập kích vào Chi khu của lực lượng Đặc công Quảng Trị.

Trận tập kích lần thứ hai vào đêm 19 rạng sáng ngày 20/3/1972, nhằm nghi binh, đánh lạc hướng sự phán đoán của quân Mỹ và chính quyền VNCH, tạo điều kiện cho các đơn vị chủ lực triển khai kế hoạch chiến dịch tấn công giải phóng Quảng Trị năm 1972.

Đặc biệt là trận tập kích lần thứ ba vào đêm 8 rạng ngày 9-3-1975, các mũi tấn công của Đặc công K10 đã bí mật tiếp cận mục tiêu, đồng loạt nổ súng, đánh thẳng vào hệ thống lô cốt và trung tâm chỉ huy. Mặc dù gặp sự kháng cự quyết liệt và chịu nhiều tổn thất, cán bộ, chiến sĩ vẫn chiến đấu kiên cường, làm chủ trận địa, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ rồi rút lui an toàn. Trận đánh đã tiêu diệt khoảng 100 quân địch và lực lượng ác ôn, trong đó có Quận trưởng, Chi khu trưởng Mai Lĩnh Hoàng Xuân Mùi; phá hủy hoàn toàn Chi khu, làm rung chuyển hệ thống phòng thủ của địch ở Quảng Trị. Chiến thắng này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo khí thế tiến công mạnh mẽ, góp phần giải phóng hoàn toàn tỉnh Quảng Trị vào ngày 19/3/1975 và tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi cho chiến dịch giải phóng Thừa Thiên Huế vào ngày 26/3/1975.

Những chiến công và hy sinh to lớn của lực lượng K10 đã góp phần làm nên những chiến thắng quan trọng trên chiến trường Quảng Trị để cùng cả nước hoàn thành nhiệm vụ giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Sau ngày đất nước thống nhất, được sự quan tâm của chính quyền địa phương, cựu chiến binh K10 và Tập đoàn Bảo Việt đã tài trợ kinh phí xây dựng các công trình tri ân, tưởng niệm những liệt sĩ đã hy sinh trong các trận đánh vào Chi khu Mai Lĩnh đêm mồng 08 rạng ngày 09/3/1975 và bia tưởng niệm, lưu danh gần 500 liệt sĩ của K10 hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Đây là sự tri ân, tưởng niệm của Đảng, Nhà nước và Nhân dân cả nước đối với các anh hùng liệt sĩ đã để lại một phần xương máu của mình trên mảnh đất Quảng Trị.

Hiện nay, tại di tích vẫn còn bảo tồn nguyên trạng 4 lô cốt của Chi khu Mai Lĩnh. Đây là những yếu tố gốc cấu thành di tích, là chứng tích vật chất có giá trị góp phần làm nổi bật giá trị lịch sử của di tích.

Di tích Chi khu Mai Lĩnh có ý nghĩa giáo dục cho các thế hệ, nhất là thế hệ trẻ hiểu thêm về truyền thống đấu tranh vẻ vang của dân tộc, lên án chiến tranh và yêu chuộng hoà bình.