Giữ gìn nghề truyền thống giá đỗ Lam Thủy - Nghề hàng trăm năm tuổi

Thứ hai - 12/02/2018 16:00 116 0
Nghề làm giá đỗ ở Lam Thủy xuất hiện hơn 200 năm về trước. Từ xa xưa, các bậc tiền nhân của làng đã biết đến giá trị dinh dưỡng của giá đỗ bởi những hạt đậu xanh được lựa chọn qua ngâm, ủ nhiều ngày bằng nước sạch với các công đoạn khá tỉ mỉ. Họ dùng giá đỗ chế biến các món ăn nhân các dịp giỗ chạp, ngày tết, tiệc cưới hỏi... Kể từ đó, nghề làm giá đỗ được người dân Lam Thủy lưu truyền từ đời này sang đời khác cho đến hôm nay. Sau này, thông qua giao thương hàng hóa giữa các vùng, miền, sản phẩm này có mặt ở khắp nơi và trở nên phổ biến.
Chị Huyền cam kết sản xuất giá đỗ sạch để giữ gìn thương hiệu nghề truyền thống
Chị Huyền cam kết sản xuất giá đỗ sạch để giữ gìn thương hiệu nghề truyền thống
Theo những người có kinh nghiệm làm giá đỗ ở Lam Thủy, để có những mẻ giá đẹp mắt, chất lượng, khâu đầu tiên phải chọn loại đậu xanh ngon có tiếng ở tỉnh. Thường thì người dân trong làng mua đậu xanh ở Ba Lòng, huyện Đakrông về ủ giá. Đậu xanh sau khi phơi khô, ngâm với nước ấm khoảng 2 - 3 giờ, sau đó loại bỏ những hạt đậu xấu, lép và hơi non ra. Ngày trước, người dân Lam Thủy thường ủ giá trong các lu gốm sứ, sau này khi có điều kiện hơn họ chuyển sang dùng các thùng nhôm dày vừa tiện lợi, vừa bền. Nguồn rơm dùng để ủ giá rất nhiều từ việc làm ruộng. Trong các khâu ủ giá thì nguồn nước được cho là quan trọng nhất, bởi nước càng sạch thì đậu xanh dễ nảy mầm, sản phẩm giá đạt chất lượng. Do đó, phần lớn người dân trong làng dùng giếng khoan, bơm nước cho vào bể để lọc nước. Những hạt đậu xanh sau khi được ngâm cho vào thùng nhôm, ủ kín cùng với rơm. Lấy tre chặt ngắn, chẻ nhỏ để dùng làm những thanh chèn chặt phía trên cùng của phần rơm trong thùng. Thời gian ủ giá tùy thuộc vào thời tiết, nếu trời nắng ấm thì khoảng 4 ngày, trời lạnh thì dài ngày hơn. Bình quân mỗi ngày, người làm giá phải thay ít nhất 5 lần nước ở các thùng ủ giá. Quá trình ủ giá, cần lấy bạt phủ kín tạo độ ẩm cho đậu xanh có điều kiện nảy mầm, phát triển thành những cọng giá ngon, ngọt.
Tâm huyết với nghề
ghề giá đỗ của làng Lam Thủy phát triển mạnh những năm 80, 90 của thế kỷ trước. Lúc đó, toàn làng có hơn 100 hộ làm nghề này, sản phẩm của người dân Lam Thủy không chỉ có mặt ở nhiều chợ quê mà còn vươn xa đến một số chợ trong huyện. Cuộc sống ngày càng phát triển, nhu cầu của con người không chỉ dừng lại ở những món ăn dân dã như giá, thế nên nghề làm giá đỗ ở Lam Thủy không thể cạnh tranh với những sản phẩm hiện đại. Tuy nhiên, một số hộ trong làng vẫn bền bĩ giữ lấy nghề. Năm nay, cụ bà Nguyễn Thị Tiêm đã bước qua tuổi 85 nhưng mỗi lần kể chuyện về nghề làm giá đỗ truyền thống của làng Lam Thủy, đôi mắt cụ ánh lên niềm vui khó tả. Cụ Tiêm biết làm giá đỗ khi mới lên 10 tuổi. Thời cụ còn trẻ, nhờ có cách giữ được bí quyết ủ giá đẹp mắt, chất lượng nên những dịp làng tổ chức các cuộc thi làm giá đỗ cụ luôn giành giải cao nhất. Đến bây giờ, trong gia đình cụ Tiêm có 4 thế hệ cùng sinh sống dưới một mái nhà, nhờ sự động viên tích cực của cụ nên ai cũng biết làm giá đỗ và quyết tâm gắn bó lâu dài với nghề truyền thống. Cụ Tiêm chia sẻ: “Tôi rất mong thế hệ trẻ Lam Thủy luôn gìn giữ, phát triển nghề làm giá đỗ của làng như bao thế hệ đi trước. Bây giờ dù tuổi cao, sức yếu nhưng bất cứ ai trong làng có nhu cầu học nghề này, tôi sẽ tận tâm chỉ dạy”. Là thế hệ đi sau cụ Tiêm, chị Võ Thị Huyền có hơn 30 năm gắn bó với nghề làm giá đỗ. Nhờ nghề này mà gia đình chị và người dân trong làng thường xuyên có một nguồn thực phẩm phong phú trong các bữa ăn hàng ngày, đồng thời, có điều kiện phát triển kinh tế. Chị Huyền chia sẻ: “Bình quân mỗi ngày tôi ngâm từ 15 - 20 lon đậu xanh để làm giá đỗ, thường 4 lon đậu cho thành phẩm 10 kg giá, 1 kg giá bán ra thị trường từ 10 - 12 nghìn đồng. Sản phẩm giá đỗ của gia đình tôi chủ yếu cung cấp ở chợ thị xã Quảng Trị, chợ Diên Sanh và một số quán ăn, nhà hàng. Nhờ làm giá đỗ, trừ chi phí mỗi tháng tôi lãi khoảng từ 6 - 8 triệu đồng. Thu nhập ổn định, tôi có điều kiện đầu tư cho 2 con học đại học và trang trải chi phí sinh hoạt trong gia đình”. Là một trong số người sản xuất giá đỗ có số lượng nhiều ở Lam Thủy, chị Nguyễn Thị Gái thường tìm kiếm những đầu mối tiêu thụ giá đỗ ổn định cho gia đình và người dân địa phương. Nhờ vậy, các gia đình làm nghề này trong làng có thêm động lực, quyết tâm phát triển nghề cha ông để lại. Được sự tiếp sức của chính quyền và các cơ quan, ban, ngành địa phương, năm 2014 nghề làm giá đỗ Lam Thủy được UBND tỉnh công nhận là nghề truyền thống. Tổ hợp tác nghề truyền thống giá đỗ Lam Thủy từ đó được ra đời và chị Gái được người dân trong làng tin tưởng giao đảm đương tổ trưởng tổ hợp tác. Theo chị Gái, hiện tổ hợp tác giá đỗ Lam Thủy có 25 hộ/50 lao động. Thu nhập bình quân của lao động 35 triệu đồng/người/năm, trong đó thu từ làm giá đỗ khoảng 22 triệu đồng/người/ năm. Hàng năm, người dân Lam Thủy sử dụng từ 15 - 20 tấn đậu xanh, thành phẩm giá đỗ từ 100 - 120 tấn/năm. Thị trường tiêu thụ ngày càng được mở rộng. Đặc biệt, quá trình làm giá, người dân Lam Thủy rất quan tâm bảo vệ môi trường. “Những người làm giá ở Lam Thủy thường động viên nhau phải sản xuất theo cách thức truyền thống, đảm bảo sức khỏe cho gia đình và người tiêu dùng. Sản phẩm của chúng tôi tuyệt đối sạch nên luôn giữ được uy tín đối với người tiêu dùng”, chị Gái cho hay.
Hướng đến xây dựng thương hiệu
Hiện nay, hầu hết các hộ tham gia nghề làm giá đỗ truyền thống ở Lam Thủy đều có việc làm thường xuyên và thu nhập ổn định; góp phần tạo ra sản phẩm hàng hóa cho xã hội. Nhờ làm giá đỗ, đời sống người dân ngày một nâng cao. Ông Nguyễn Đăng Thủy, Phó Chủ tịch UBND xã Hải Vĩnh, cho biết: “Thời gian qua, xã rất chú trọng việc tuyên truyền, vận động người dân Lam Thủy tuyệt đối không sử dụng các chất cấm, chất kích thích để sản xuất giá đỗ, đảm bảo sức khỏe cho người tiêu dùng. Cho đến thời điểm này, các cơ quan chức năng chưa phát hiện trường hợp nào vi phạm trong quá trình sản xuất giá ở Lam Thủy. Qua khảo sát nhu cầu, chúng tôi được biết, hiện người dân gặp không ít khó khăn như thiếu vốn đầu tư trực tiếp xây dựng nhà che, chứa đựng sản phẩm, mua nguyên liệu, dụng cụ sản xuất. Việc tiêu thụ sản phẩm giá còn phụ thuộc vào sức mua của từng phiên chợ. Giá là loại sản phẩm tươi sống nên buộc phải tiêu thụ trong ngày, để lâu bị hỏng, do đó hạn chế việc tăng sản lượng giá đỗ hàng ngày. Để khuyến khích người dân duy trì, phát triển nghề truyền thống, hiện xã đang xây điểm thương mại dịch vụ tại Lam Thủy, trong đó ưu tiên một gian để trưng bày, quảng bá, tiêu thụ sản phẩm giá đỗ miễn phí. Chúng tôi rất mong các cấp, các ngành quan tâm, hỗ trợ các thủ tục để Lam Thủy xây dựng và đăng ký thương hiệu “Giá sạch Lam Thủy”, giúp ổn định đầu ra cho sản phẩm nghề truyền thống của địa phương trên thị trường. Đồng thời, ban hành chính sách đầu tư, hỗ trợ, tạo điều kiện cho người dân vay vốn ưu đãi để khuyến khích việc bảo tồn và phát triển nghề truyền thống. Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng kiến thức sản xuất kinh doanh cho các cơ sở làng nghề trên địa bàn”.

Tác giả bài viết: Kô Kăn Sương

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây